Þegar Bjarni ákvað að selja jarðir sínar við Straumsvík rétt eftir seinni heimsstyrjöldina keypti Björn landspilduna umhverfis sumarkofa þeirra félaga, með landamerkjum nokkru austan Stróka. Höfðu þeir stækkað húsið það mikið að hægt var með sanni að tala um sumarhús enda dvöldu þeir oft ásamt vinum og ættingjum á þessum slóðum sumarlangt og lengur ef aðstæður leyfðu. Ástæðan fyrir staðarvalinu var sú að við Stróka fannst þeim ríkja fágæt náttúrufegurð. Spilaði þar inn í  hversu merkilegt náttúrufarið er við hina lygnu og friðsælu Straumsvík þar sem ferskt vatn rennur framundan hrauninu og veldur því að sjórinn er afar tær á þessum slóðum. Grashólmar og sker innst í Straumsvík skipta stöðugt um svipmót þar sem sjórinn á það til að hylja landið á flóði og svo birtist það aftur þegar fellur út og fjarar. Fallaskiptin og mismunandi sjávarstaða eftir því hvernig stendur á flóði og fjöru hafa veruleg áhrif á umhverfi Stróka og valda síbreytilegu náttúruspili. Þarna var líka fjölskrúðugt fuglalíf, stundum sáust selir á sundi eða þeir sóluðu sig á skerjum rétt hjá Stróka alveg óhræddir. Sólarlagið var líka töfrandi og myndaði Snæfellsjökul og Snæfellsfjallgarðurinn handan Faxaflóans einskonar ramma sem sólin settist á bak við. Litbrigði náttúrunnar breyttust árið um kring og stundum var hafið ólgandi og skolaði þara og fiski upp á hólmana en á öðrum tímum var þetta kyrrðarinnar staður þar sem tíminn stóð nánast í stað. Refur átti það til að sjást á vappi í fjörunni og minkar gerðu sér greni framarlega á tanganum þar sem fiskur lónaði stutt frá landi.  

Landspildan var tekin eignarnámi þegar undirbúningur að álverinu hófst um miðjan sjöunda áratuginn en þá höfðu Björn og félagar stundað tilraunir með laxeldi í Straumsvík um nokkurt skeið. Þessar tilraunir grundvölluðust á einstæðum vatnabúskap svæðisins. Stuttu eftir að félagarnir byggðu sumarhúsið fóru þeir að mæla og efnagreina ferskt grunnvatnið sem fellur út í Straumsvík undan hrauninu við botn víkurinnar. Reiknuðu þeir út að talsverður hluti Kaldár, sem hverfur ofan í hraunið rúmlega kílómetra neðan upptaka sinna, félli til sjávar rétt vestan við Stróka. Allavega töldu þeir sig geta greint það á fjöru að allstraumhörð ferskvatnskvísl félli í þröngum stokki meðfram nyrsta hluta tangans. Þeir mældu hitastig grunnvatnsins sem streymdi undan hrauninu margsinnis og reyndist það vera nákvæmlega 4 gráður á Celsíus árið um kring. Stóðu mælingarnar árum saman og alltaf voru niðurstöðurnar þær sömu. Björn var sannfærður um að vatnið hefði hagstæða efnaeiginleika fyrir laxaklak og sökkti hann vírkörfum í lón við hraunjaðarinn til að sannreyna þetta. Niðurstaðan var sú að laxaklakið skilað góðum árangri en ekki var alveg ljóst hvernig nýta mætti aðstöðuna við Straumsvík til laxaframleiðslu.

Þeir prófuðu sig áfram og fljótlega gerðu þeir tilraunapoll í litlu lóni sunnanvert við Stróka nálægt Keflavíkurveginum sem hlaut nafnið Pollurinn. Hann var dýpkaður með jarðýtu en þannig háttaði til að lónið tæmdist ekki þó að fjaraði út vegna þess hversu mikill vatnsstraumurinn var undan hraunjaðrinum. Steyptu þeir félagar einskonar hlið eða dyraumbúnað við mynni Pollsins þar sem hægt var að koma fyrir gildru. Laxar gátu þar með gengið í Pollinn en áttu þaðan ekki undankomu nema þeim væri hreinlega sleppt lausum í sjóinn. Pollurinn var hreinn og moldarlaus til að byrja með, en þegar vegur var lagður að álverinu rétt við hliðina á Pollinum barst talsvert magn af fokefnum í hann. Þar með varð botninn þakinn þykku leðjulagi sem hefði þurft að moka í burtu eða reyna að skola út með útfallinu. Þetta var hinsvegar ekki gert þannig að aðstæður í Pollinum breyttust með tíð og tíma.

Félagarnir eyddu mikilli vinnu, tíma og fjármunum í að flytja bleiklax frá Alaska til Íslands 1965 til 1966. Árangurinn varð neikvæður að öðru leyti en því að flutningur á 120.000 aughrognum frá Kódakeyju til Íslands tókst vel. Samvinna við Veiðimálastofnun tókst ekki um framkvæmd þessarar tilraunar, en vorið 1966 sýndu þeir fram á að laxaseiði silfrast við 4 gráðu hita á 6 vikum. Þegar Marinó og Kristinn féllu frá hélt Björn áfram að nýta aðstöðuna á Stróka og stunda þarna tilraunir sínar.

Sumarið 1980 var sjógönguseiðum sleppt úr Pollinum eftir 56 daga dvöl í körfu og sneri ein 4,5 punda hrygna aftur í Pollinn sumarið eftir. Gerð var hafbeitartilraun í Pollinum 1981 til 1982 og kom í ljós að eftir 84 daga svelti sjógönguseiða í körfu lifðu næstum því öll sumarið 1982. Sumarið áður var sjógönguseiðum haldið í körfu í Pollinum með sáralítilli fóðrun í 56 daga áður en þeim var sleppt til sjávar. Aðeins eitt af þessum seiðum rataði aftur heim í Pollinn árið eftir. Þá var búið að koma fyrir nokkrum laxaseiðum í körfu í Pollinum, en norðmaðurinn Nordeng varpaði þeirri tilgátu fram að lax gangi ekki í vatn nema þar séu fyrir laxaseiði eða lax. Taldi Björn að hrygnan sem skilaði sér í Pollinn um sumarið hefði sennilega ekki gert það ef þar hefðu ekki verið fyrir laxaseiði.

Laxeldisfyrirtækið Pólarlax var um árabil með aðstöðu Hafnarfjaðrarmegin við álverið og notaði meðal annars hvalalaug Sædýrasafnsins í eldisstarfinu. Sumarið 1981, sem var sama sumar og hrygnan skilaði sér í Pollinn, sleppti Pólarlax þó nokkrum stórum laxaseiðum úr kví sem var í Straumsvík. Sumarið eftir komu miklar laxagöngur inn í Straumsvík og stökk laxinn í víkinni svo að ekki fór á milli mála að þarna var eitthvað um að vera. Kom það fyrir þegar mest gekk á að hálfgert umferðaröngþveiti skapaðist á Reykjanesbrautinni því vegfarendur snarhemluðu og hlupu út úr bílum sínum til að fylgjast með þessari óvenjulegu sjón. Laxinn var að koma heim eftir vetrardvöl í hafinu og þetta sjónarspil var alveg einstakt.

Vonir manna um að laxinn gengi upp í ferskvatnslónin í Straumsvík gengu ekki eftir þar til Björn lagði til að komið yrði fyrir körfu með laxaseiðum í Pollinum. Þetta virkaði eins og segull og 5. ágúst 1982 höfðu 170 laxar gengið í Pollinn. Endurheimtur sjógönguseiðanna sem sleppt var 1981 og komu sem sjógengnir laxar sumarið eftir voru um 20% til 30% en stórar torfur gengu í ystu lónin í lok veiðitímans án þess að hægt væri að handsama þær. Heimtur reyndust ekki eins vel og reiknað var með en menn voru sannfærðir um að þær gætu gengið betur þar sem laxinn skilaði sér aftur á heimaslóðir þó hann gengi ekki allur inn Pollinn. Niðurstaðan var því sú að heimtur gætu vaxið með árunum ef réttum aðferðum væri beitt. Prófað var að sleppa seiðum næstu árin úr kvíunum utan við hvalalaugina en heimtur voru ekkert sérstakar.

Næsta skipti sem sjógönguseiðum var slepp úr kvíum í Straumsvík var sumarið 1985. Sami háttur var hafður og fyrr. Seiðum komið fyrir í körfu í Pollinum sumarið 1986 sem hafði þau áhrif að laxar gengu í Pollinn og tilraunin sannaði sig í raun og veru. Eftir þetta gerðist ýmislegt sem varð til þess að fiskeldisfyrirtækið Pólarlax var tekið til gjaldþrotaskipta 20. janúar 1989 og lauk skiptunum 20. desember 1991 án þess að nokkuð hefði fengist greitt af lýstum kröfum. Þar með var botninn farinn úr þessum merku tilraunum með laxfiska í Straumsvík. Sumarhúsið á innanverðum Stróka grotnaði smám saman niður þar til það var ekki talið forsvaranlegt að láta það standa og var það rifið og efniviðurinn fjarlægður. Nú er ekkert annað eftir en steinsteyptar gólfplötur og gamla eldhúsið sem hlaðið var fyrir rúmlega einni öld. Þetta hús er nákvæmlega eins í lögun og að allri gerð og samsvarandi hús við Óttarstaði eystir og vestri, bara örlítið minna umfangs. Löngu var búið að breyta steinhlaðna húsinu í svefnhýsi með tilheyrandi veggklæðningum úr viði og innanstokksmunum. Húsið stendur nú opið fyrir veðrum, vindum og spellvirkjum og bíður þess sem koma skal, en það væri gustukaverk að halda því við og sjá til þess að síðasta heillega steinhlaðna húsið í Hraunum fengi að standa áfram um ókomna tíð.

Heimildir:

Laxaseiði ganga til sjávar úr fjögurra stiga jafnheitu vatni eftir að hafa klæðst sjógöngubúningi. Veiðimaðurinn, 1966.

Tilraunir með flutning á bleiklaxi frá Alaska til Íslands. Árbók áhugamanna um fiskirækt, 1968.

Lax leitar á bernskustöðvarnar þótt kaldar séu. Veiðimaðurinn, 1982.

Um laxalykt. Veiðimaðurinn, 1986.

Straumsvík og leyndardómar laxins. Ægir, 1988.

Ýmsar blaðagreinar.

 1. Fundargerð.

Fundargerð 43. fundar, 12.12.2011, var samþykkt.

2. Álftanesvegur

Pétur og Þorsteinn hafa rætt við Guðmund Guðmundsson verkfræðing framkvæmdastjóra ISS (en hann ólst upp í Gimli við Álftanesveg) um veginn og vegstæðið. Þá ræddu þeir við Eystein Haraldsson bæjarverkfræðing Garðabæjar um stöðu málsins. Þar kom fram að Vegagerðin líti svo á að framkvæmdaleyfi vegna nýs Álftanesvegs sé enn í gildi og að bæjaryfirvöld í Garðabæ hafi ekki mótmælt því. Varðandi áframhaldandi framkvæmdir verktaka mun vera beðið eftir samþykkt nýrrar vegaáætlunar á Alþingi. Ákveðið var að senda eftirfarandi bréf undirritað af stjórn Hraunavina til innanríkisráðherra, umhverfis­ráðherra, formanns umhverfis- og samgöngu-nefndar Alþingis, vegamálastjóra, bæjarstjóra Garðabæjar og bæjarstjóra Álftaness:

Stjórn Hraunavina beinir þeim tilmælum til Innanríkisráðuneytis, Umhverfis­ráðuneytis, umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis, Vegagerðar ríkisins og bæjarstjórna Garðabæjar og Álftaness að taka til endurskoðunar fyrirhugaða lagningu Álfta­nesvegar í gegnum Gálgahraun í Garðabæ. Umrædd veglína styðst að stofni til við 20 ára gamalt skipulag sem að okkar mati samræmist ekki viðteknum hugmyndum varðandi umhverfis- og náttúruvernd.

Þessi fyrirhugaða framkvæmd mun valda ómældum spjöllum í einstæðri náttúru sem hefur að geyma margar sögulegar minjar með æva­gömlum örnefnum. Á svæðinu eru margar óvenjulegar hraunmyndanir sem gleðja augu þeirra sem ganga þarna fornar götuslóðir, s.s. Fógetagötu, Móslóða, Saka­manna­stíg o.fl. Jóhannes Kjarval, listmálari, málaði margar af sínum fallegustu myndum í hrauninu á þessu svæði og fleiri listmálarar hafa leitað þar fanga, s.s. Eiríkur Smith, Guðmundur Karl og Pétur Friðrik.

Þá ber þess að geta að þarna er afar fjölskrúðugt líf mófugla og varpsvæði kría, grágæsa, æðafugls, tjalds, hrafna, máva o.fl. tegunda.

Hraunið á þessum stað er einstæð náttúruperla nánast inni í miklu þéttbýli. Það er óvenjulegt.

Fjölmargir íbúar í grennd við svæðið hafa miklar áhyggjur af fyrir­huguðum vegi og eiga bágt með að trúa því að náttúrufegurðin verði burtu tekin með afar miklu jarðraski í hrauninu.

Vegna mikillar umferðar og ófullnægjandi öryggis telja Hraunavinir mikilvægt að Álfta­nesvegur verði allur lagaður til samræmis við gildandi staðla en að jafnframt sé brýnt að byggja hann í sátt við hið sérstæða umhverfi Garðabæjar og sem flesta íbúa bæjarins. Ný veglína, ef til kemur, færi væntanlega um lágsléttu „milli hrauns og hlíðar“ en síðan í gegnum íbúðasvæði Garðabæjar á 500 – 600 m kafla. Sá kafli mundi væntanlega kalla á sérlausn eða lausnir. 

Mikilvægt er að okkar mati að þessi leið verði ítarlega skoðuð og hugsanlegar lausnir metnar af reyndum aðilum.

Lagning vegarins um lágsléttuna ásamt hentugri lausn gegnum íbúðabyggðina mundi varðveita  náttúruperluna og , ef vel er að staðið, sætta öll sjónar­mið, þ.e. þeirra sem  vilja einungis beinan og greiðan veg og hinna sem láta sér annt um fallegt umhverfi og eru áhyggjufullir og jafnvel sárir og reiðir.

„Festina lente.“ Flýtum okkur hægt því stórframkvæmdir í fallegu hrauni valda spjöllum sem aldrei verða bætt.

Hraunavinir er félag fjölmargra áhugamanna um náttúruvernd og byggðaþróun í Hafnar­firði, Garðabæ og á Álftanesi. Félagið hefur m.a. beitt sér fyrir samvinnu við sveitar­­stjórnir o.fl. til að skipuleggja ýmsar fram­kvæmdir í góðri sátt við íbúa og með virðingu fyrir fallegu umhverfi.

Þá var ákveðið að leita eftir viðtali við innanríkisráðherra til að fylgja bréfinu eftir. Einnig var ákveðið að Pétur hefði samband við Ístak til að fá grófa vísbendingu um kostnað við að leggja Álftanesveg í stokk í núverandi vegstæði meðfram nýrri byggð í hrauninu. 

3. Önnur mál.

• Reynir gaf skýrslu um táknræna athöfn við Grænavatn í Krýsuvík sem haldin var að frumkvæði Hraunavina til þess að minnast þess, á 100 ára afmælisdegi Sigurðar Þórarinssonar jarðfræðings 8. jan. sl., að fyrstu lög um náttúruvernd  voru sett. Sigurður hafði á sínum tíma frumkvæði að slíkri löggjöf. Athöfnin tókst vel og vakti athygli fjölmiðla. Tíu félög stóðu að athöfninni og á annað hundrað manns mættu á staðinn þrátt fyrir erfiða færð.
• Rætt var um hugmynd um endurvinnslugjald fyrir skothylki. Ákveðið var að ræða málið betur á næsta fundi stjórnarinnar.

Þeir sem skipa stjórn Hraunavina eru:

Pétur Stefánsson, formaður pshs@internet.is

Ólafur Proppé, ritari proppe@hi.is

Þorsteinn Þorsteinsson, gjaldkeri thorst@fg.is

Guðfinna Guðmundsdóttir, meðstjórnandi gudfinna@hafnarfjordur.is

Reynir Ingibjartsson, meðstjórnandi reyniring@internet.is

Ef þú hefur áhuga á að gerast félagi getur þú sent tölvupóst á netfang einhvers stjórnamanna eða á Jónatan Garðarsson umsjónarmann heimasíðu Hraunavina jonatang@simnet.is. Ekkert félagsgjald er innheimt.

Það sem þarf að koma fram í tölvupóstinum er nafn, kennitala, heimilisfang, netfang og símanúmer.

 1. Fundargerð.

Fundargerð 41. fundar, 9.11.2011, var samþykkt.

2. Verkaskipting stjórnar.

Ákveðið var að Pétur Stefánsson verði áfram formaður Hraunavina, Ólafur Proppé ritari, Þorsteinn Þorsteinsson gjaldkeri, Guðfinna Guðmundsdóttir og Reynir Ingibjartsson meðstjórnendur.

3. Endurskoðun á lögum félagsins.

Á aðalfundi Hraunavina var ákveðið að yfirfara lög félagsins, en þau hafa verið óbreytt frá stofnun. Sérstaklega á að huga að því hvort breyta þurfi lögunum svo að þau uppfylli kröfur Árósasamningsins. Pétur mun senda stjórnarmönnum gildandi lög Hraunavina. Þorsteinn mun kanna lög svipaðra félaga. Hann mun svo senda lög Hraunavina til yfirlestrar til Sigríðar Arnardóttur lögfræðings í umhverfisráðuneytinu.

4. Álftanesvegur.

Rætt var um nýjan Álftanesveg. Pétur og Þorsteinn munu ræða við Guðmund Guðmundsson verfræðing um veginn og vegstæðið og síðan við skipulagsyfirvöld í Garðabæ til að fá upplýsingar um stöðu málsins.

5. Verkefni ársins.

Rætt var um ýmis verkefni sem liggja fyrir og félagið getur haft frumkvæði að eða fylgt eftir, svo sem:

• Í framhaldi af umræðu á síðasta stjórnarfundi Hraunavin um að hreinsa Rauðamelsnámuna sunnan við Straum og gera hana að náttúrulegu og manngerðu útivistarsvæði hefur Þorsteinn rætt við Ragnar Frank Kristjánsson sem kennir skipulags- og umhverfisfræði við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri um að hugsanlega gætu nemendur í þeim fræðum unnið verkefni sem tengdust Rauðamelsnámunni. Með slíkum hugmyndum væri etv unnt að vekja betur athygli og áhuga á að gera eitthvað fyrir svæðið. Þorsteinn og Reynir munu fylgja málinu eftir.
• Pétur ræddi hugmynd um að fá sveitarfélögin í “Álftaneshreppi hinum forna” til að sameinast um að meta verndargildi náttúru- og menningarminja á svæðinu. Vísað til frekari umræðu.
• Rætt um að halda áfram merkingum á náttúru- og menningarminjum, t.d. á Móslóða í Garðahrauni/Gálgahrauni.

6. Önnur mál.

• Reynir lagði til að Hraunavinir hvettu til að þess verði minnst á 100 ára afmælisdegi Sigurðar Þórarinssonar, 8. jan. n.k., með táknrænni athöfn við Grænavatn í Krýsuvúk að fyrstu lög um náttúruvernd  voru sett. Sigurður hafði á sínum tíma frumkvæði að slíkri löggjöf . Var þessu vel tekið og mun Reynir hafa samand við önnur samtök, svo sem félag jarðfræðinga, Ferðafélag Íslands og önnur náttúruverndarsamtök til að leita eftir hugsanlegu samstarfi um málið.
• Þá var rætt um nauðsyn þess að gera einstaklingum mögulegt að gerast félagar í Hraunavinum á heimasíðu samtakanna. Pétur mun ræða málið við Jónatan Garðarsson fyrrverandi ritara stjórnar, en Jónatan hefur góðfúslega samþykkt að hafa áfram umsjón með heimasíðunni.
• Pétur lagði fram tillögu að eftirfarandi ályktun: Stjórn Hraunavina fagnar gerð göngustígs meðfram Molduhrauni í Garðabæ. Stígurinn er að mati stjórnarinnar lagður af stakri smekkvísi og frágangur við atvinnubótarveginn frá 1918 til fyrimyndar. Var ályktunin samþykkt samhljóða.

 Fundi slitið kl. 17:45.

Á þessum degi ætla félög og samtök sem tengjast náttúruvísindum, náttúruvernd og útiveru að efna til blysfarar kringum Grænavatn í Krýsuvík.  

Brottför með rútu frá skrifstofu Ferðafélags Íslands Mörkinni 6 kl. 14, sunnudaginn 8. janúar. Fargjald í rútur er kr. 1000 og greiðist við brottför.  Þeir sem fara á einkabílum greiða ekki gjald.  Þátttakendum í gönguferðinni eru útveguð blys en fólk er einnig hvatt til að taka með sér eigin blys eða kyndla. 

Dagskrá hefst kl. 15 við Grænavatn.
Ekið er sem leið liggur úr Hafnarfirði eftir Krýsuvíkurvegi, framhjá Kleifarvatni og Seltúni að Grænavatni sem er á vinstri hönd.

Það var haustið 1949 sem Sigurður flutti tímamótaerindi á fundi Hins íslenska náttúrufræðifélags, þar sem hann hvatti til þess að sett yrði löggjöf um náttúruvernd á Íslandi. Dropinn sem fyllti mælinn var umgengnin við Grænavatn sem notað væri sem ruslatunna vegna framkvæmda rétt hjá vatninu. Búið væri að fordjarfa þetta fallega og merkilega náttúrufyrirbæri.

Erindið vakti mikla athygli og þáverandi menntamálaráðherra, Eysteinn Jónsson hafði samband við Sigurð og  bað hann að taka sæti í nefnd til að undirbúa löggjöf um náttúruvernd. Fyrstu lög um náttúruvernd á Íslandi tóku svo gildi árið 1956. Segja má því að upphaf formlegrar náttúruverndar hérlendis, eigi sínar rætur við Grænavatn í Krýsuvík.

Samtökin sem standa að blysförinni eru: Ferðafélag Íslands, Hið íslenska náttúrufræðifélag, Hraunavinir, Útivist,  Jarðfræðingafélagið, Jöklarannsóknarfélagið, Landvernd, Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands og Reykjanesfólkvangur.

Allir eru velkomnir í þessa blysför, Sigurði Þórarinssyni til heiðurs. Hér er ekki síst verið að heiðra frumkvæði hans í náttúruverndarmálum og minna á um leið, að þörfin er ekki síðri í dag en var um miðja síðustu öld.

Sigurður var með merkustu jarðfræðingum og naut virðingar á sínu sviði um allan heim. Grænavatn er á miðjum Reykjanesskaganum, en hann þykir með merkilegustu jarðfræðifyrirbærum. Hafa komið fram hugmyndir um að gera Reykjanesskagann að Eldfjallagarði. Fátt væri betur fallið til þess að heiðra minningu Sigurðar en Eldfjallagarður á Reykjanesskaga.

En Sigurður var ekki aðeins merkur vísindamaður. Hann unni landi sínu og var öllum minnisstæður sem persóna. Ljóðagerð hans var landskunn og kvæðin sungin, hvort sem ekið var í rútubíl í Þórsmörk eða safnast saman við varðeld og í skála á fjöllum. Þegar eldur braust úr jörðu, var Sigurður gjarnan mættur með fyrstu mönnum og með rauðu skotthúfuna.

Það er því við hæfi að þátttakendur í blysförinni mæti með rauða húfu – helst skotthúfu.

Undirbúningshópur.

Hraunavinir fagna Vetrarsólstöðum sem voru 22. desember að þessu sinni og nú er sólin farin að hækka á lofti á nýjan leik. Nýtt tungl, sjálft jólatunglið, kviknaði 24. desember og þar með hófst 10. vika vetrar. Stutt er til áramóta en að fornu voru áramót við þessi tvenn tímamót þegar sól tók að hækka á lofti og jólatunglið kviknaði.

Svo vel vill til að margar þjóðir halda hátíðir um þessar mundir til að fagna væntanlegum umskiptum náttúrunnar og einnig til að einblína á kærleikann, nýtt og betra líf og bjartari framtíðarhorfur.

 Oft getur það smáa í náttúrunni verið alveg jafn merkilegt og það stóra. Ískristallar eru stórmerkileg fyrirbæri og um leið og við beinum sjónum okkar að magnaðri samsetningu þeirra  er full ástæða til að gaumgæfa hversu stórkostlegir hlutir finnast víðast hvar í náttúrunni. Þar er jafnvægi hlutanna mikilvægt og þessvegna eigum við að gæta að jafnvæginu áður en ráðist er á náttúruna með óafturkræfum framkvæmdum. Göngum varlega um gleðinnar dyr, gætum hófs og íhugum hvert einasta skref áður en haldið er af stað út í óvissuferð.

Hraunavinir senda félögum og öllum öðrum landsmönnum nær og fjær hugheilar óskir um gleðileg jól og heillaríkt nýtt ár, með von um að nýja árið verði friðsælt og gefandi.

Sennilega hefur Hrútagjárdyngjuhraunið náð alveg norður undir Hvaleyrarholt þegar það rann á sínum tíma og vestur fyrir Afstapahraun, sem er töluvert yngra hraun. Reyndar er það svo að fjöldi yngri hrauna þekja jaðra Hrútagjárdyngjuhraunsins og hafa einnig komið upp hér, t.d. Draughólshraun og hraunfláka nærri Sauðabrekkum þar sem finna má merkilega gígaröð á gossprungurein.

Meginhluti þessa mikla hraunmassa nefnist Almenningur og tilheyrði í eina tíð Hraunabæjunum sem voru meðfram strandlengjunni milli Straumsvíkur og Vatnsleysuvíkur. Almenningu var beitiland þessara jarða og þar áttu þær skógarítak og sóttu sér eldivið um margra alda skeið. Samkvæmt því sem næst verður komist máttu flestir íbúar Álftaneshrepps hins forna sækja sér hrís í Almenningsskóga á meðan jarðirnar tilheyrðu kaþólsku kirkjunni og seinna Danakonungi. Þessar jarðir voru seldar um og eftir 1830 og þar með féll almannarétturinn til þeirra sem eignuðust jarðirnar, eða svo töldu þeir sem keyptu jarðirnar af ríkisvaldinu. Almenningsnafnið hélst samt sem áður áfram og vísar til þess tíma þegar svo til hver sem var gat nýtt hlunnindin. Bændur og búalið sótti sér skógarvið til húsbygginga á meðan skógurinn gaf eitthvað af sér en eftir að kólna fór verulega á landinu um og eftir 1600 gekk hratt á stærstu trén. Þegar Árni Magnússon og Páll Vídalín unnu Jarðabókartal sitt árið 1703 var mjög farið að sneiðast um skógarvið og hrísrif orðið býsna erfitt í Almenningi enda kvörtuð bændur mjög undan kröfum hirðstjóra konungs á Bessastöðum um skil á stórviði og hrísknippum til yfirvaldsins.

Skammt sunnan við Reykjanesbraut voru allmyndarlegir gervigígar og rauðamelshólar sem hafa myndast þegar hraunið rann yfir sjávarset. Þeir eru flestir horfnir enda voru þeir notaðir í vegagerð, holstein og steypu um og eftir miðja 20. öld. Mestu ummerkin eftir þessa efnistöku eru í Rauðamelsnámunni sem er ristastórt gímald þar sem safnast hefur fyrir allrahanda drasl undanfarin ár, en Hraunavinir unnu að hreinsun svæðisins í september síðastliðnum.

Jarðfræðingar hafa samkvæmt gjóskurannsóknum reiknað það út að Hrútagjárdyngjan sjálf sé um 6000 til 6500 ára gömul og hraunflákinn sem kom frá dyngjunni er víðáttumikill. Landið er víða fallega vaxið víði og birkikjarri, talsvert er um lágvaxnar einiplöntur, lynggróður og annar blómgróður er gróskumikill í elstu hlutum hraunsins. Inn á milli eru miklar breiður af þykkum grámosa sem gefa til kynna að þar hafa yngri hraunlög runnið og hulið Hrútagjárdyngjuhraun á stórum köflum.  Næst Hrútagjárdyngjunni eru sprungubelti og hellakerfi í hraunrásum sem áhugvert er að kanna, en mikilvægt er að fara með gát, sérstaklega að vetrarlagi þegar snjór liggur yfir sprungum og niðurföllum sem leynast víða í hrauninu.

Gígur Hrútagjárdyngju er skammt frá Djúpavatnsvegi undir Sveifluhálsi og full ástæða til að gera sér ferð til að líta á hann. Gígurinn er óreglulegur að lögum og gígbarmarnir allt að 10 til 14 metra háir. Hann er opinn til suðurs og þar hefur hraunið fyrst og fremst runnið fram og síðan leitað til norðurs og vesturs undan hallanum í átt til sjávar. Sprungan umhverfis gígsvæðið er á köflum ágætlega greiðfær en annarsstaðar er hún þröng og erfiðara að fara um hana. Opið á sjálfri Hrútagjánni blasir við frá Hafnarfirði og virkar í fjarska eins og stórt hlið í hraunbrúninni. 

Þar sem Djúpavatnsleið er yfirleitt lokuð yfir vetrartímann er skynsamlegt að leggja bílnum við vörðuna við Krýsuvíkurveg á móts við Vatnskarðsnámuna. Mælt er með að ganga síðan meðfram veginum stuttan spöl til baka þangað til komið er að gömlum námuslóða en þar eru gular tréstikur með blámerktum topp en þær vísa ferðalöngum sem ganga Reykjaveginn leiðina. Hægt er að fylgja þessum stikum þar sem þær liggja á milli Sandfells og Fjallsins eina allt þar til komið er að Hrútagjánni, en þær liggja framhjá gjáropinu um það bil þar sem fer að sjá til Keilis og Trölladyngju. Þar er sveigt út af Reykjavegi og haldið inn eftir Hrútagjánni.

Skipulags- og byggingarráð og Umhverfis- og framkvæmdaráð fagna því hve vel tókst til með hreinsun hraunsins þann 16. september og færa þeim sem þar tóku þátt bestu þakkir fyrir þeirra framlag. Sérstaklega er Hraunavinum þakkað þeirra frumkvæði að þessu hreinsunarátaki. Lagt er til að 16. september verði árlega dagur hreinsunar og er umhverfisteymi ráðanna falið að vinna áfram að því máli.

Þrír stjórnarmenn sáu sér fært að mæta með svo stuttum fyrirvara, en það voru Pétur Stefánsson formaður, Ólafur Proppé gjaldkeri og Reynir Ingibjartsson meðstjórnandi. Jónatan Garðarsson ritari og Þorsteinn Þorsteinsson meðstjórnandi voru vant við látnir. Boðið var upp á kaffi og meðlæti og þökkuðu Guðmundur Rúnar Árnason bæjarstjóri og Magrét Gauja Magnúsdóttir formaður Umhverfis- og framkvæmdaráðs Hraunavinum fyrir að standa fyrir hreinsunarátakinu. Voru stjórnamenn leystir út með gjöf, en það er ný bók um Hrafna Flóka, sem er heimildarskáldsaga um stórhuga og áræðið fólk sem tók sig upp og flutti frá Noregi til Íslands stuttu áður en landnám hófst með formlegum hætti. Þótti þessi saga eiga vel við Hraunavini sem hafa sýnt áræðni og frumkvæði í umhverfismálum á undanförnum árum. Bókin er eftir norsku skáldkonuna Sylvelin Vatle og kom út í þýðingu Rúnu Gísladóttur hjá bókaútgáfunni Hólum. Bókin er fagurlega myndskreytt og eru myndirnar eftir Sveinbjörgu Hallgrímsdóttur. 

Eins og fram kom í bókuninni hafa Umhverfis- og framkvæmdaráð og Skipulags- og byggingaráð lagt til að 16. september, sem er Dagur íslenskrar náttúru, verði árlegur dagur hreinsunar í bæjarlandi Hafnarfjarðar. Umhverfisteymi ráðanna hefur verið falið að vinna áfram að þessu máli og sjá til þess að nýta daginn til að sinna þessu mikilvæga verkefni. Þessi skipan mála er Hraunavinum mjög að skapi og sýnir svo ekki verður um villst að framtakið hafði tilætlaðan árangur. Hraunavinir eru staðráðnir í að halda áfram að vinna á þessum vettvangi á næstu árum, enda næg verkefni fyrir hendi. Sjálfboðaliðasamtökin SEEDS hafa boðist til að aðstoða Hraunavini á næsta ári eins og þau gerðu í haust. Að sjálfsögðu er öllum sjálfboðaliðum velkomið að taka þátt enda er full ástæða til að halda áfram að fjarlægja það rusl sem skilið hefur verið eftir á víðavangi og fegra umhverfi okkar, sem allt of margir hafa því miður litið á sem ruslakistu. Aðrir aðilar s.s. Gámaþjónustan, Sorpa og Fura sem lögðu til tæki sín og tól til að auðvelda hreinsunina hafa einnig tekið vel í að halda þessu verkefni áfram sem og þeir skólar sem tóku þátt að þessu sinni. Þetta samfélagsverkefni sýndi svo sannarlega að fjölmargir eru tilbúnir til að leggja sitt af mörkum þegar kemur að því að taka til hendinni og vinna að hreinsun og fegrun bæjarlandsins. Hraunavinri eru afar stoltir af þessu góða samstarfsfólki sem gekk rösklega til verka og afkastaði mikið á stuttum tíma þó svo að gríðarlega mikið magn af rusli sé enn fyrir hendi í hraununum sunnan og vestan við Straumsvík sem og á öðrum svæðum bæjarins. Vonandi verður þetta átak til þess að fólk hugsi sig tvisvar um áður en það kastar búslóðum, húsmunum og allskyns drasli út í næstu gjótu. Sorpa er rétti staðurinn fyrir fyrir þessháttar hluti og nýtir það sem nýtilegt er öðrum til góða.

Hraunavinir hafa lagt það til við bæjaryfirvöld að Rauðamelsnáman verði hreinsuð að fullu og síðan farið í að breyta henni í útivistarsvæði með skipulögðum hætti. Ein hugmyndin er að nemendur í landslags arkitektúr og skipulagsfræðum verði fengnir til að skoða námuna og vinna skipulagshugmyndir sem gætu nýst til að gera þetta merkilega svæði notendavænt. Vel mætti hugsa sér að halda þar tónleika, setja upp leiktæki, útbúa skemmtilegar þrauta- og æfingabrautir og sitthvað fleira. Þetta er einstakt svæði sem vel má nýta með margvíslegum hætti.

1. Fundur settur.

Pétur Stefánsson formaður setti fundinn og lagði til að Þorsteinn Þorsteinsson væri settur fundarstjóri og Jónatan Garðarsson fundarritari. Pétur lýsti því að rétt hefði verið boðað til fundarins með 11 daga fyrirvara og ítrekun send út 3 dögum fyrir fundinn. Samkvæmt lögum félagsins á að halda aðalfund fyrir lok október ár hvert en ákveðið var að fresta honum þar til Sigríður Auður Arnardóttir lögfræðingur og skrifstofustjóri í Umhverfisráðuneytinu hefði tíma til að mæta og kynna Árósarsamninginn og breytingar á lögum vegna hans. Fundarmenn gerðu ekki athugasemd við fundartímann þegar fundarstjóri bar málið upp og var staðfest að aðalfundurinn væri löglegur. Samþykkt var að haga fundinum þannig að Sigríður Auður fengi tækifæri til að flytja erindi sitt í upphafi og síðan gengið til hefðbundinnar aðalfundardagskrár.  

2. Erindi um Árósarsamninginn og tengsl hans við EES reglur.

Sigríður Auður Arnardóttir hefur starfað í Umhverfisráðuneytinu frá 1998. Sagði hún að Hraunavinir væri fyrsta félagið sem óskaði eftir kynningu á Árósaramningnum eftir gildistöku laga nr. 130/2011. Dreifði hún útprentuðum kynningarskyggnum og hvatti viðstadda til að spyrja hana út úr á meðan farið væri í gegnum skyggnurnar. Sigríður skýrði fyrst frá því að erfiðlega hafi gengið að koma Árósarsamningnum í gegn hér á landi og margir ráðherrar komið að málinu. Íslendingar hefðu verið á meðal þeirra 38 þjóða sem undirrituðu samninginn í upphafi og núna eru 44 þjóðir aðilar að honum. Ísland er síðast í röðinni til að fullgilda öll ákvæði hans. Samningurinn er lagatæknilega flókinn, óárennilegur og ekkert allt of skýr á köflum, en komin er ágæt reynsla í hinum löndunum á virkni samningsins.

Árósarsamningurinn byggir á þremur meginstoðum. Sú fyrsta mælir fyrir um skyldur ríkja til að tryggja að almenningur hafi aðgang að upplýsingum um umhverfismál. Önnur skyldar ríkin til að tryggja almenningi rétt til þátttöku í undirbúningi að ákvörðunum sem snerta umhverfið. Evrópusambandið hefur verið aðili að samningnum frá því í maí 2005. Fyrstu tvær stoðirnar falla að undir EES samninginn og hafa gengið í gildi hér á landi í gegnum tilskipanir ESB: Lög um upplýsingarétt um umhverfismál nr. 23/2006; Lög um mat á umhverfisáhrifum nr. 106/2000, sbr. lög nr. 74/2005 og Lög um umhverfismat áætlana nr. 105/2006.

Þriðja stoðin snýr að þeirri skyldu ríkja að tryggja almenningi réttláta málsmeðferð og opinn aðgang að endurskoðunarleið fyrir dómstólum eða öðrum hlutlausum og óháðum aðila vegna ákvarðana stjórnvalda sem varða aðgang að upplýsingum. Þriðja stoðin var innleidd síðastliðið vor eftir margra ára undirbúningsvinnu enda þurfti að breyta fjölda lagagreina sem snertu mörg ráðuneyti. Hún tryggir að umhverfissamtök með að lágmarki 30 félagsmenn, sem eru opin öllum, gefa út ársskýrslu og endurskoðaða ársreikninga og hafa umhverfismál á sinni könnu, eiga ætíð nægjanlegra hagsmuna að gæta til að vera málsaðilar kærumála varðandi umhverfi og auðlindir. Einstaklingar þurfa hinsvegar að hafa lögvarinn rétt.

Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála mun taka til starfa um áramótin, en á sama tíma verða úrskurðarnefnd skipulags- og byggingamála og úrskurðarnefnd hollustuhátta og mengunarmála lagðar niður. Sjö aðilar skipa nýju nefndina, þar af einn skipaður af ráðuneytinu en aðra skipar Hæstiréttur. Þeir eiga að hafa breiðan þekkingargrunn og munu þrír úrskurða í flestum málum, stundum fimm, en einfaldari mál getur formaður afgreitt. Hjalti Steinþórsson verður formaður nefndarinnar, en aðrir hafa ekki verið skipaðir. Gert er ráð fyrir að ráða tvo lögfræðinga til starfa við nefndina til að hraða afgreiðslu mála sem taka í dag allt að 12 mánuði, en þessu ferli á að flýta þannig að úrskurðir liggi fyrir innan 3-6 mánaða.

Fundarmenn urðu fyrir vonbrigðum þegar í ljós kom að ekki verður hægt að kæra mál fyrr en búið er að gefa út framkvæmdaleyfi. Eftir sem áður er ekki hægt að kæra skipulag sveitarfélaga. Fram kom að það er afar æskilegt að skipulagsáætlanir sveitarfélaga séu vel grundvallaðar og stefnumótandi svo að íbúar fái glögga vitneskju um verk sem áætluð eru áður en til þeirra kemur. Reynslan sýnir annað og sveitastjórnir taka mismunandi mikið tillit til athugasemda sem berast og stundum alls ekki þannig að þetta ferli er meingallað að mati þeirra sem sátu fundinn. Samtakamáttur íbúanna getur verið það mikill að sveitastjórn ákveði að breyta skipulagsáformum sínum, en vitundarvakning þarf að eiga sér stað hér á landi. Landsmenn þurfa að vera meira vakandi gagnvart umhvefinu og sveitastjórnir ættu að leita meira til íbúana og fá viðbrögð frá þeim áður en ákvarðanir um meiriháttar skipulagsmál eru staðfestar. Að þessu leyti er íslenska þjóðin langt á eftir helstu nágrannaþjóðum þar sem ferlarnir eru mun skýrari og sveitastjórnir ekki eins afgerandi í framgöngu þegar kemur að slíkum málum. Sveitastjórnir hér á landi hafa gríðarlega sterkan rétt og ríkisvaldið lítinn sem engan inngripsrétt, nema lög hafi verið brotin, eða þegar lögformlegum ferlum hefur ekki verið fylgt. Mat á áhrifum allra framkvæmda á að liggja fyrir, sem er ekki reyndin sérstaklega þegar ákveðnir þættir hafa verið inni í aðalskipulagi árum og áratugum saman. Þá gildir þetta ákvæði ekki þar sem lögin eru ekki afturvirk. Upphaflega hugmyndin með landsskipulagsstefnu var sú að ríkið gæti gripið inn í mál og hafnað ákveðnum þáttum, en sveitarstjórnir landsins voru algjörlega á öndverðum meiði. Gert er ráð fyrir því í landskipulaginu að lögð verði fram stefnumörkun á ýmsum sviðum og mótaðar skýrar línur sem sveitafélögin eiga að fara eftir. Staðreyndin er sú að sveitarfélögin á landinu eru 77 talsins og sum eru það smá að þau eru ekki í stakk búin að fylgja málum eftir eins og nauðsynlegt er.

Hægt er í undantekninga tilvikum að biðja um endurupptöku mála ef nýjar upplýsingar koma fram og þá er niðurstaða úrskurðarnefndar endanleg. Ekki er hægt að fara með málið til æðra úrskurðarstigs og meginreglan í allri stjórnsýslunni er sú að það myndast ekki kæruréttur fyrr en niðurstaða s.s. framkvæmdaleyfi liggur fyrir. Eftir það er kæruréttur 4 vikur og þykir rétt að bíða með framkvæmdir á meðan úrskurðarnefnd fjallar um kæruna. Samt sem áður gildir framkvæmdaleyfið þannig að framkvæmdir geta í reynd hafist. Ef framkvæmdir eru hafnar og úrskurðurinn fellur kærendum í vil hefur framkvæmda aðili bakað sér skaðabótaskyldu og væntanlega kröfu um að færa allt í fyrra horf, sem getur reynst erfitt ef framkvæmdin er á einstöku náttúrsvæði s.s. í hrauni, mýrlendi, skógarreitum eða einhverju ámóta svæði.

Kærur eiga að vera skriflegar, undirritaðar, fram þarf að koma hver kærandinn er og kæran vel rökstudd. Þetta ferli á að tryggja hlutlausan úrskurð. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála úrskurðar í kærumálum vegna stjórnvalds ákvarðana og í ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnarmála á sviði umhverfis- og auðlindamála. Að auki endurskoðar hún stjórnvaldsákvarðanir á verkefnasviði umhverfisráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðaráðuneytis sem eiga samleið með ofangreindum ákvörðunum og eðlilegt þykir að fella undir verksvið nefndarinnar. Allar stjórnvaldsákvarðanir sem varða útgáfu leyfa, endurskoðun og afturköllun leyfa vegna framkvæmda sem falla undir lög um mat á umhverfisáhrifum eru kæranlegar til úrskurðarnefndarinnar. Þegar kæra berst úrskurðarnefndinni tilkynnir hún stjórnvaldi því sem tók hina kærðu ákvörðun um kæruna og veitir því allt að 30 daga frest til að skila gögnum og umsögn um málið. Stjórnvaldinu er skylt að láta nefndinni í té þau gögn og upplýsingar sem tengjast málinu og nefndin telur þörf á að afla. Í viðamiklum málum getur nefndin veitt allt að 15 daga viðbótarfrest. Nefndin kveður upp úrskurð eins fljótt og kostur er og jafnan innan þriggja mánaða frá sama tímaramma sé mál viðamikið.

Sigríði Auði var þakkað fyrir erindið með lófataki og síðan gert 10 mínútna kaffihlé.

3. Skýrsla stjórnar.

Átta bókaðir fundir voru haldnir á starfsárinu auk funda með Umhverfisnefnd Garðabæjar og aðrir starfsfundir. Helstu verkefni ársins voru gerð tveggja gönguleiðaskilta fornra leiða í Gálgahrauni og hreinsun Óttarstaðanámu og hraunsins umhverfis Straum á degi íslenskrar náttúru 16. september 2011 í samstarfi við þrjá grunnskóla, sjálfboðaliðasamtök, fyrirtæki og bæjaryfirvöld. Ennfremur var boðið upp á vettvangsgöngur fyrir félagsmenn og aðra og stjórn félagsins sendi umhverfisráðherra ályktun vegna lögfestingar þriðju stoðar Árósarsamningins frá 1998.

4. Reikningar félagsins.

Tekjur voru 800.000 kr. í formi styrkja. Íslandsbanki, Ikea og Marel styrktu skiltagerðina í Gálgahrauni um 200.000 kr. hvert fyrirtæki. Álverið Rio Tinto Alcan í Straumsvík styrkti hreinsunarátakið um 200.000 kr. Rekstrargjöld voru 667.300 kr. og tekjuafgangur ársins 132.700 kr. sem þýðir að það er hagnaður af rekstirnum. Skuldir og eigið fé er 173.629 krónur í lok starfsársins. Ólafur Nilsson löggiltur endurskoðandi veitti aðstoð við uppsetningu reikninga sem eru undirritaðir af stjórn félagsins. Guðfinna Guðmundsdóttir spurði hvort félagið stefndi að því að safna miklum sjóðum, en því var svarað neitandi. Fjármunina á að nota til góðra verka. Ársreikningurinn var samþykktur samhljóða.      

5. Kjör til stjórnar.

Næst var gengið til stjórnarkjörs og óskaði fundarstjóri eftir tilnefningum. Pétur Stefánsson fráfarandi formaður bað um orðið og sagði að Jónatan Garðarsson ritari hefði beðist undan áframhaldandi stjórnarsetu vegna anna. Greindi hann jafnframt frá því að Guðfinna Guðmundsdóttir úr Hafnarfirði gæfi kost á sér í stað Jónatans sem annar tveggja fulltrúa Hafnarfjarðar. Aðrir stjórnarmenn gáfu kost á sér til áframhaldandi starfa. Ekki bárust fleiri tillögur og voru eftirfarandi kjörnir í stjórn Hraunavina: Pétur Stefánsson og Þorsteinn Þorsteinsson úr Garðabæ, Guðfinna Guðmundsdóttir og Reynir Ingibjartsson úr Hafnarfirði og Ólafur Proppé af Álftanesi.   

6. Skoðunarmaður reikninga.

Stungið var upp á að Steinar J. Lúðvíksson verði kjörinn skoðunarmaður reikninga og Margrét Guðmundsdóttir til vara. Tillagan var samþykkt samhljóða.

7. Önnur mál. 

a) Jóhannes Ágústsson bað um orðið og kynnti Náttúrverndarsamtök Suðvesturlands sem stofnuð voru 18. október 2011. Félagsmenn eru um 100 en stefnt er að því að félagar verði 1000 talsins. Allir geta gengið í samtökin og er félagsgjald 1500 kr. Hvatti Jóhann Hraunavini til að skrá sig í samtökin en þeir sem ganga í þau fyrir 1. janúar 2012 teljast stofnfélagar. Starfssvæði samtakanna nær yfir byggðirnar og landsvæðið milli Hvalfjarðar og Ölfusár að Reykjanesskaga og öllu suðvesturhorni landsins meðtöldu. Um 70% þjóðarinnar býr á þessu landsvæði og þar eru þó nokkuð umfangsmiklar víðáttur til útivistar sem þarf að vernda. Samkvæmt þingsályktun iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra um rammaáætlun sem ætlað er að marka stefnum um hvaða virkjanakostir komi til greina og hvaða svæði beri að friða, er gert ráð fyrir því að landsvæðið frá Reykjanestá að Nesjavöllum verði samfellt orkuvinnslusvæði í framtíðinni. Fyrsta verkefni Náttúruverndarsamtaka Suðurlands var að senda inn athugasemdir vegna þessa frumvarps, en umsagnafrestur rann út á miðnætti 11. nóvember 2011. Mörg önnur mál bíða og næsta verkefni er að skila athugasemdum vegna væntanlegra framkvæmda Hitaveitu Suðurnesja en athugasemdum þarf að skila fyrir 17. nóvember næstkomandi.  Náttúruverndarsamökin eru aðili að Landvernd og vonandi verða samtökin það vel stæð fjárhagslega innan tíðar að hægt verði að ráða starfsmann til að sinna vaktinni, því eins og er þurfa stjórnarmenn að leggja sig alla fram við að koma sér inn í flókin mál og rita athugasemdir í sjálfboðavinnu.

Jóhannes þakkaði Hraunavinum fyrir árvekni, frumkvæði og dugnað við að vekja athygli á því sem betur má fara í nánasta umhverfi félagsins. Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands horfa til stærra landsvæðis en Hraunavinir, en félögin eiga vissulega samleið í mörgum málaflokkum. Innan áhrifasvæðis Náttúruverndarsamtakanna eru einnig félögin Sól á Suðurlandi og Sól í Straumi, en það er full þörf er á öflugum svæðissamtökum sem starfa á líkan hátt og Landvernd gerir á landsvísu. Lögheimili samtakanna er í Hafnarfirði sem er miðsvæðis. Samtökin halda út fésbókarsíðunni Náttúruvernd á Reykjanesi.

b) Pétur Stefánsson tók næst til máls og vildi að ritari bókaði þakkir til Jónatans sem hann sagði að hefði verið burðarás í starfi Hraunavina og átt mikinn þátt í að skapa gott orðspor félagsins sem og í þeim ávinningum sem félagið hefur náð frá stofnun þess. Þorsteinn tók undir orð Péturs og sagði að leiðsögn Jónatans í vettvangsferðum hefði verið upplýsandi og áhugaverð. Var óskað eftir því að Jónatan héldi áfram að sjá um heimasíðu félagsins.

c) Lög Hraunavina eru barn síns tíma og nauðsynlegt þykir að yfirfara þau og gera tillögur að breytingum fyrir næsta aðalfund. Aðalfundurinn beinir því til stjórnar að hún skoði lögin og leggi fram tillögu að breytingum fyrir næsta aðalfund félagsins.

d) Fundurinn samþykkti að stjórnin kæmi þakklæti á framfæri við sveitarstjórn Álftaness fyrir að fá að halda aðalfundinn í Haukshúsi.  

Þorsteinn lauk fundarstjórn sinni á því að þakka fyrir það traust að vera endurkjörinn í stjórn félagsins og fól Pétri að slíta fundi. Pétur þakkaði fyrir góðan fund og sleit fundi kl. 12.55.

 Jónatan Garðarsson, fundarritari.

1.       Ársfundur 2010:

Ársfundur Hraunavina 2010 var haldinn í Haukshúsi á Álftanesi, laugardaginn 6. nóvember 2010.

Á fundinum var stjórn félagsins endurkjörin til eins árs en hana skipa:

                                Jónatan Garðarsson,      Hafnarfirði

                                Reynir Ingibjartsson               „

                                Pétur Stefánsson,            Garðabæ

                                Þorsteinn Þorsteinsson        „

                                Ólafur  Proppé,                 Álftanesi.

Reikningar voru lagðir fram og samþykktir samhljóða.

Á fundinum kynntu Halldóra Hreggviðsdóttir og Heiða Aðalsteinsdóttir frá Alta tillögur að deiliskipulagi fyrir Garðahverfi á Garðaholti sem Alta hefur unnið að. Almenn ánægja var með skipulagstillögurnar og var þeirri viðhorfsbreytingu sem orðið hefur til svæðisins fagnað.

2.       Starfsemi félagsins:

Á fyrsta fundi stjórnar skipti stjórn með sér verkum þannig:

                Pétur Stefánsson, formaður

                Jónatan Garðarsson, ritari

                Ólafur Proppé,  gjaldkeri

Stjórnin ákvað jafnframt að tilnefna sömu ármenn áfram næsta starfsár, þ.e.

                Af Álftanesi:                       Elín Jóhannesdóttir

                                                                Gunnsteinn Ólafsson

                                                                Janus Guðlaugsson

                                                                Sveinbjörn Baldvinsson

                Í Garðabæ:                         Eymundur S. Einarsson

                                                                Jón Hjaltalín Ólafsson

                                                                Ólafur G. Einarsson

                                                                Óli Björn Hannesson

                Í  Hafnarfirði:                      Margrét Guðmundsdóttir

                                                                Pétur Óskarsson

                                                                Sigurður Einarsson

 Stjórnin hélt 8 bókaða fundi á árinu auk fundar með umhverfisnefnd Garðabæjar og ýmissa vettvangsathugana. Árið  mótaðist enn af vissri ládeiðu í framkvæmdum. Það gaf hinsvegar svigrúm til að koma áleiðis ýmsum stefnumálum félagsins og skal hér drepið á það helsta.

3.       Einstök mál:

Merking göngustíga í Gálgahrauni:  Í framhaldi af viðræðum stjórnar Hraunavina við bæjarstjór n Garðabæjar á árinu 2010 um samvinnu við merkingu sögulegra minja í Garðabæ var ákveðið að leggja á þessu ári áherslu á merkingu sögulegra stíga í Gálgahrauni. Bæjarstjórn hafði fyrir sitt leyti vísað málinu til umhverisnefndar bæjarins sem sýndi því mikinn áhuga. Ljóst var að verkið yrði nokkuð kostnaðarsamt ef leysa ætti það með þeim sóma sem hugur manna stóð til. Hraunavinir leituðu til þriggja fyrirtækja í Garðabæ, Íslandsbanka, Ikea og Marel sem hvert um sig hétu 200 þúsund króna framlagi til verksins. Þetta fé, ásamt myndarlegu framlagi bæjarins nægði til að láta gera tvö vönduð upplýsingaskilti  um gönguleiðir í hrauninu. Umhverisnefnd sá um framkvæmdina við skiltin og jafnframt að merkja með hælum bæði Fógetagötu  ásamt hjáleið og Garðastíg frá Stóra Skyggni að Garðastekk. Uplýsingaskiltunum var komið fyrir annars vegar við enda Fógetagötunnar  nálægt hringtorgi á Vífilsstaðavegi  og  við Garðastíg rétt við Garðastekk. Bæjarstjóri Garðabæjar vígði skiltin með viðhöfn að viðstöddum fulltrúa umhverfisráðuneytisins, framkvæmdaaðilum, gefendum og fjölda gesta fimmtudaginn 27. ágúst. Að vígslu lokinni var farið í göngugerð um stígana og að Gálgakletti í leiðsögn Jónatans Garðarssonar.

Hreinsun í landi Óttarstaða: Umfjöllun og ljósmyndir í fjölmiðlum af slæmri umgengni og miklu drasli í hrauninu við gamla Keflavíkurveginn og í Rauðamelsnámu í landi Óttarstaða varð til þess að sú hugmynd kviknaði að Hraunavinir hefðu forgöngu að hreinsun í hrauninu á degi íslenskrar náttúru hinn 16. september 2011. Reynir Ingibjartsson kannaði málið og hafði m.a. samand við sjáfboðasamtökin SEEDS og nokkra skóla í Hafnarfirði. Að fengnum jákvæðum fyrstu viðbrögðum var leitað til fjölda aðila og verkið undirbúið með stuttum fyrirvara. Föstudaginn 16. september mættu um 170 börn úr 3 skólum í Harfnarfirði ásamt hópi frá SEEDS og fleiri sjálfboðaliðum í rigningarsudda á bílastæðinu við Straum . Skólabörnin  hreinsuðu  allt hraunið sjávarmeginn við Keflavíkurveginn vestan Straumsvíkur en hópur sjálfboðaliðanna fór i Rauðamelsnámuna. Nokkur hópur Hraunavina og fleiri sjálfboðaliðar hélt hreinsunarstarfinu einnig áfram laugardaginn á eftir. Þótt hreinsun alls hraunsins á svæðinu yrði vissulega ekki lokið, þá náðist á þessum tveim dögum undraverður árangur.Framtak þetta vakti mikla og verðskuldaða athygli og gerðu fjölmiðlarnir því óvenju góð skil.

Þeir aðilar sem töku þátt í þessu verkefni með okkur voru:

Áslandsskóli

                Hraunvallaskóli

                Hvaleyrarskóli

                Sorpa

                Gámaþjónustan

                Fura

                Hópbílar

                SEEDS

                Framkvæmdasvið Hafnarfjarðar

Rio Tinto Alcan sem gaf 200 þús kr. til verkefnisins.

 Auk framangreindra aðila gáfu Sóma samlokur, Innnes, Stjörnusnakk og Eggert Kristjánsson       matföng og sælgæti til að næra og gleðja þátttakendur.

Bæjarstjóri og Framkvæmdasvið Hafnarfjarðar buðu stjórn Hraunavina til móttöku að Norðurhellu 2  hinn 8. nóvember  í viðurkenningarskini fyrir þetta framtak.

Árósarsamþykktirn: Allt frá stofnun Hraunavina hefur það verið mikið kappsmál að fá Árósasamninginn frá 1998 lögfesta á Íslandi en samþykktin opnar fyrir aðkomu einstaklinga og frjálsra félagasamtaka að undirbúningsferli skipulagsáætlana og framkvæmda. Í þessu augnamiði hafa fulltrúar Hraunavina heimsótt alla umhverfisráðherra  frá stofnum samtakanna. Þau ánægjulegu tíðindi urðu nú í september síðastliðnum að Árósasamningurinn var loks lögfestur á Alþingi íslendinga. Stjórn Hraunavina taldi þessi tímamót tilefni til að senda frá sér svohljóðandi ályktun:

Stjórn Hraunavina, félags áhugafólks um byggðaþróun og umhverfismál í Álftaneshreppi hinum forna, fagnar löggildingu Árósasamningsins frá 1998. Samningurinn tryggir aðkomu almennings að undirbúningi skipulagsáætlana og meiri háttar framkvæmda. Samningurinn er að mati stjórnarinnar veigamikill áfangi í því að tryggja vandaðan undirbúning framkvæmda og stuðla að farsælli sátt milli nýtingar- og verndarsjónarmiða og virðingu fyrir náttúru landsins og menningarverðmætum.

Fulltrúar stjórnar Hraunavina heimsóttu núverandi umhverfisráðherra  31. október síðastliðinn og afhentu ráðherra ályktunina og færðu honum þakkir félagsins. Ályktuninni var síðan dreift til fjölmiðla.

Fleiri mál hafa vissulega verið á borði stjórnar á árinu, svo sem Álftanesvegur, friðun Búrfellshraun o.fl.  sem bíður úrlausnar.

4. Vettvangsganga:

Hraunavinir efndu til sólstöðugöngu í Eskines og að  Gálgaklettum  í júní  og  var mjög góð þátttaka í göngunni, þar með talinn innanríkisráðherra og frú.