Almenningsskogur er gamalt heiti a hraunasv??inu su?ur og vestur af Straumsvik. ?etta var uthagi Hraunajar?anna sem voru i eigu kirkjunnar en komust i konungseign vi? si?askiptin 1550. ?essar jar?ir voru allar seldar um og eftir 1830 og eftir ?a? voru ??r i eigu b?nda ?ar til a? buskapur lag?ist a? mestu af u.?.b. 100 arum seinna. A me?an jar?irnar voru i eigu kirkjunnar og konungs gatu ibuar a su?vesturhorni landsins nytt Almenningsskoga til beitar og ?eir sottu ?anga? til a? hoggva skog til kolager?ar. ?egar litla isold gekk i gar? upp ur 1450 tok a? kolna verulega a Islandi og vi?ar i nor?urhofum og hratt gekk a skoglendi ?ar sem vi?ar- og skogarhogg jokst til muna. ?egar fram i sotti var ekki miki? um st?rri tre ?vi ?au voru tekin fyrst og me? timanum var liti? anna? eftir en nygr??ingur og hverskonar runnagro?ur, sem var jafnan nefndur einu nafni hris.
Gengdarlaust hristaka og skogarhogg gekk n?rri gro?rinum i Almenningi og var svo komi? um 1700 a? varla var lengur h?gt a? tala um hris v?ri n?gjanlegt og skogurinn sem svo haf?i veri? kalla?ur var a? mestu eyddur. Samt sem a?ur haldi? afram a? ganga a g??i landsins me? sau?fjarbeit og kolager? og fyrir kom a? tre og runnar voru rifin upp me? rotum, serstaklega n?st b?jum en ekki si?ur upp til fjalla ?ar sem mest h?tta var a uppbl?stri. Hir?stjori konungs lag?i alogur a alla b?ndur sem bjuggu n?rri Bessasto?um og ?urftu ?eir a? skaffa einn til tvo hrishesta a ari hverju og st?rri jar?irnar ?urftu auk ?ess a? utvega einn e?a tvo storvi?i arlega.
?egar Hraunajar?irnar voru seldar hver af annarri ur konungseign voru heimalond ?eirra skilgreind og mi?u?ust vi? landsv??i sem na?i ?o nokku? su?ur fyrir selin. Eigendur jar?anna log?u rika aherslu a a? verja heimalond sin og bonnu?u hverskonar nytjar svo sem vei?i, hrisrif og beit i uthaganum a londum sinum. Ekki foru allir eftir ?essu og toldu sumir a? su hef? a? s?kja hris i Almenning og beita sau?fe ?ar v?ri ofar eignarrettinum. Gengu klogumal a vixl ?ar til sysluma?ur kynnti vilja konungs i ?essu efni. Landsmenn attu a? leggjast a eitt um a? verja ?a skoga sem eftir voru i landinu en ekki halda afram a? ey?a ?eim. Skogarhogg og hrisrif matti a?eins stunda samkv?mt serstoku leyfi og undir eftirliti umsjonarmanna skogarhoggs sem konungur let skipa vi?a um landi?.
Gu?mund Gu?mundsson bondi var skipa?ur umsjonarma?ur skogarhoggs i Alftaneshreppi um mi?ja 19. oldina. Gu?mundur bjo asamt Katrinu Gu?mundsdottur eiginkonu sinni i Straumsseli og atti ?vi fremur au?velt me? a? fylgjast me? ?vi sem fram for i Almenningnum. Sysluma?ur undirrita?i reglur um skogarhogg i vitna vi?urvist a manntals?ingi i Gor?um og skipa?i Gu?mundu i emb?tti? a sama tima.
Gu?mundur haf?i keypt Straum og halfa Ottarsta?i 1849 me? gognum og g??um og itokum og ollum herlegheitum sem jor?unum fylgdu og hof?u og fylgt til sjos og lands. Gu?mundur kaus a? byggja ser bu i Straumsseli og lysa sta?inn logbyli. Straumur var i abu? og leiguli?inn motm?lti ?vi a? Gu?mundur ger?i Straumssel a? logbyli sinu. A?ur haf?i Gu?mundur att jar?irnar Lambhaga og hluta ?orbjarnarsta?a en seldi hvorutveggja 31. mai 1848 til Eyjolfs Peturssonar. Hann fekk sinu framgengt en hann sat ekki Straumssel lengi heldur bygg?i ?a? leiguli?um og settist a? a Setbergi.
Gu?mundur skogarvor?ur var? ekki langlifur ?vi hann do 44 ara gamall 1855 a Setbergi. Gu?mundur Tjorvi sonur hans var a?eins fimm ara gamall, en tok jor?ina i arf eftir fo?ur sinn. Katrin mo?ir Gu?mundar Tjorva og ekkja Gu?mundar skogarvar?ar giftist stuttu seinna Gu?mundi Simonarsyni og bjuggu ?au fyrst a Setbergi. ?au toku vi? buskap i Straumi ?egar jor?in losna?i ur abu? og bjuggu myndarbui framundir aldamotin 1900. A? ?eim latnum tok Gu?mundur Tjorvi vi? jor?inni, en hann haf?i i raun rettri veri? bondi ?ar um arabil enda mo?ir hans og fosturfa?ir komin nokku? vi? aldur er ?au fellu fra.
Gu?mundur Tjorvi var dugna?arbondi, sem atti um hundra? fjar og st?kka?i tunin umhverfis Straum. Hann for i mikla utgr??slu, let utbua fjarhus i Fjarhusskar?i vi? Brunntjorn og sitthva? fleira sem a? gagni matti koma. ?egar ellin for a? gera vart vi? sig akva? Gu?mundur Tjorvi a? breg?a bui ?ar sem hann atti enga afkomendur og systur hans hof?u ekki heldur komi? neinum bornum a legg, enda gengu ??r ekki allar heilar til skogar. Hann seldi Bjarna Bjarnasyni Straum ari? 1918. Tveimur arum seinna keypti Bjarni ?orbjarnarsta?i asamt Stora- og Litla Lambhaga til a? eiga moguleika a a? fa n?gan heyfeng fyrir bustofninn. ?egar gamli Straumsb?rinn brann ari? 1925 var ra?ist i a? reisa nytt og veglegt hus ur steinsteypu. ?etta var me? st?rri husum a landinu og var ?a? tilbui? ari? 1926 og stendur enn. Gu?jon Samuelsson husameistari rikisins teikna?i husi? sem er i svipu?um stil og Korpulfssta?ir og Hera?sskolahusi? a Laugavatni.
Bjarni var i?rottakennari vi? Barnaskola Hafnarfjar?ar fra 1912 en tok vi? skolastjorn 1915. Helt hann ?eirri sto?u til 1929 er hann var skipa?ur skolastjori Hera?sskolans a Laugarvatni. Bjarni var ma?ur framfara og ?otti ar??inn dugna?arforkur. Hann atti eina af fyrstu bifrei?unum sem komu til landsins og ok daglega milli Straums og Hafnarfjar?ar. Bjarni atti drjugan ?att i a? akve?i? var a? byggja veglegt steinsteypt skolahus i Hraunger?istuninu vi? Hamarskotsl?k ari? 1927 ?ar sem Barnaskolinn (L?kjarskoli) var til husa ?ar til hann flutti i nytt husn??i a Hor?uvollum.
?egar Bjarni var fluttur alfarinn austur a? Laugarvatni reyndi hann a? selja Straum, Lambhaga og ?orbjarnarsta?i. ?a? gekk ekki og er sennilegasta ast??an su a? kreppa skall a um ?essar mundir og a sama tima voru buskaparh?ttir a? breytast verulega a landinu. Bjarni akva? ?vi a? halda buskapnum Straumi obreyttum um sinn og re? ser bustjora sem bjo a sta?num. ?egar m??uveiki kom upp a su?vesturhorni landsins um 1937-38 var? a? fella bustofn Bjarna og ?ar me? var engin ?orf lengur fyrir bustjora. ?orbjorg ?orkelsdottir eiginkona Bjarna leig?i KFUK i Reykjavik Straumshusi? fyrir lagt ver? sumari? 1938. N?stu arin fekk KFUK husi? til afnota og helst ?essi tilhogun til 1946. Straumur var sumardvalarsta?ur fyrir stulkur a vegum KFUK en Vind??shli? tok vi? ?essu hlutverki ari? 1949.
Bjarni leita?i sto?ugt a? kaupanda a? Straumi, ?orbjarnarsto?um og Lambhaga en liti? ?oka?ist, enda voru Hraunin farin i ey?i a?ur en fyrri heimsstyrjoldin brast a. Hann leita?i til ymissa a?ila, ?ar a me?al Hakonar Bjarnasonar skogr?ktarstjora sem ?otti koma til greina a? Skogr?kt rikisins eigna?ist jor?ina, en vildi liti? sem ekkert grei?a fyrir hana. Sumari? 1944 var bundist fastm?lum a? Skogr?kt rikisins keypti nokkurn hluta af londum Straums og ?orbjarnarsta?a, en sta?reyndin var su a? Bjarni gaf ?vi sem n?st ?ennan hluta jar?a sinna. Samkv?mt frett sem birtist i Visi 14. desember 1944 var um kjarri vaxin hraun a? r??a sem ?tlunin var a? kaupa fyrst og fremst til ?ess a? sja hversu miklum ?roska trjagro?ur g?ti na? a ?essum sta?. Reykjanesskaginn var illa farinn vegna ohoflegrar beitar og voru miklar vonir bundnar vi? a? auka m?tti gro?ur til verulegra muna me? ?vi a? fri?a landi? a? hluta e?a ollu leyti.
Vori? 1948 var gengi? fra jar?akaupum Skogr?ktar rikisins a 600 ha landi i Almenningi ur landi Straums og ?orbjarnarsta?a. Sama vor plontu?u starfsmenn Skogr?ktar ut 1000 sitkagreniplontum i Almenningi i upplandi ?orbjarnarsta?a i um 50 metra h?? yfir sjavarmali n?rri Fornaseli. Vori? 1954 var landsv??i? girt af me? 6 km langri gir?ingu til a? vernda barrtren sem bui? var a? planta ut og til a? sja hvernig sjalfgr??lsu lands i hrauninu mi?a?i ef ?a? v?ri beitarfri?a?.
Bjarni Bjarnason afsala?i Skogr?kt rikisins landinu sem hann seldi arinu a?ur me? brefi sem var dagsett 16. februar 1949. ?ar segir: ,,…?ann hluta …sem liggur milli ?jo?veganna til Krysuvikur og Keflavikur, fra nor?urbrun Nyjahrauns og a? landamerkjum Straums og Ottarsta?a, me? gognum og g??um og an allra kva?a. – Undanskili? gjofinni er nor?austurhorn landsins (ne?sti hluti Nyjahrauns), fra vor?u vestarlega a Rau?amelsholum og linum dregnum fra henni, annars vegar hornrett a Krysuvikurveg, en hins vegar i beina stefnu a Reykjanesbraut a habrun Nyjahrauns, ofan ?orbjarnarsta?a og Litla-Lambhaga.”
?ennan sama dag seldi Bjarni landspilduna sem hann undanskildi til Hakons Bjarnasonar skogr?ktarstjora rikisins. Spildan marka?ist af ,,Reykjanesbraut a? vestan, a? nor?an af landamerkjum Hvaleyrar og a?urnefndra jar?a, og a? o?ru leyti af linum dregnum ur vor?u a Rau?amelsholum, eins og nanar er tilteki? i afsali minu til Skogr?ktar rikisins, dagsettu i dag.”
Hakon Bjarnason gaf Landgr??slusjo?i ?essa landspildu til eignar 7. februar 1967, a? undanskildu tuni ?orbjarnarsta?a og 100 metra spildu i allar attir fra tungar?inum.
Ari? 1955 ger?i Hafnarfjar?arb?r makaskiptasamning vi? Skogr?kt rikisins um vi?botarhluta ur landi Straums. ?ann 7. april 1994 afsala?i Landgr??slusjo?ur ollu landi sinu i Straumi til Hafnarfjar?ar en ?a? var 223,6 ha a? st?r?. Rikissjo?ur, fyrir hond Skogr?ktar rikisins, seldi Islenska alfelaginu hf land i Straumi, austan Reykjanesbrautar, u.?.b. 220 ha, 30. november 2001. Undanskili? var i solunni land Tjarnarhols, Ger?is og ?orbjarnarsta?a.
Vori? 1956 toku nokkrir einstaklingar vi? skogr?ktarsv??inu i Almenningi og var liti? a ?etta sem tilraunareit. Landsv??i? sem var lagt undir verkefni? spanna?i 140 ha. hrauns, annarsvegar ag?tlega groi? beitiland i Almenningi og hinsvegar brunahraun sem var hluti Nyjahrauns sem rann um 1151. Hafist var handa vi? a? gir?a landi? og hofst utplontun um 1960. ?eir sem toku st?rsta hluta sv??isins i fostur voru Bjorn ?orsteinsson sagnfr??ingur, ?orbjorn Sigurgeirsson professor, Broddi Johannesson skolastjori Kennaraskolans og Marteinn Bjornsson. Fengu ?eir plontur og abur? fra Skogr?kt rikisins en onnu?ust sjalfir utplontun me? fjolskyldum sinum. A n?stu arum b?ttust Kristinn Sk?ringsson fra Landgr??slu rikisins og Arngrimur Isberg i hopinn. ?essir menn kollu?u sig Landvinningarflokkinn sin a milli.
Groskumikill barrskogur er nu a ?essu 50 ha landi og vi?a or?inn svo ?ettur a? full ast??a er til a? ra?ast i grisjunarvinnu. Sjalfsa?ar furur og greni er vi?a a? sja og landi? nanast sjalfb?rt a? ?essu leyti. Kjarrlendi i Almenningi hefur jafnframt teki? verulega vi? ser eftir a? sau?fjarbeit var a? mestu utrymt a ?essum slo?um. Vi?attumiklir birki- og vi?iflakar brei?a ur ser og inn a milli ma finna stor birkitre. Allvi?a eru einirunnar en lynggro?ur og mosi ?ekja st?rsta hluta Almennings. ?etta er fyrirtaks utivistarsv??i og spennandi gonguland me? miklu meiri gro?ri en h?gt er a? imynda ser og otrulega margbreytilegum hraundrongum, klettum, h??um, holum, flatlendi, kotlum, gjotum og jar?follum.
Minjar fra ?eirri ti? ?egar buskapur var stunda?ur a Hraunab?junum finnast ut um allan Almenning. Gjasel, Fornasel, Straumssel, Ottarsta?asel og Lonakotssel eru i Almenningi mi?jum og allt um kring eru grjothle?slur sem voru fyrrum stekkir, kviar, fyrirhla?nir fjarhellar og skjol, e?a skotbyrgi, rettir, vor?ur og hva?eina sem tilheyr?i gamla b?ndasamfelaginu. ?essutan liggja ?arna ?vers og kruss fornar gotur, alfaralei?ir og innansveitarlei?ir, smalaslo?ar og fjargotur sem enn markar fyrir ?o svo a? gro?urinn se i o?a onn a? fela for?um gengin spor.
Jonatan Gar?arsson







Entries (RSS)